กิจกรรมช่วงบ่าย " การเยี่ยมบ้านโคกสูงกับพี่ๆพยาบาลวิชาชีพ "
วันนี้ตลอดช่วงบ่ายตั้งแต่ 13.00 น. - 18.00 น. เป็นประสบการณ์การเรียนรู้ในชุมชมที่มีคุณค่าและคุ้มค่ามากกับเวลา 5 ชั่วโมงที่อยู่ในหมู่บ้านโคกสูง
- เยี่ยมผู้ป่วยโรคเรื้อรัง (โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรดหอบหืด และจิตเวช) จำนวน 11 ราย พร้อมแก้ปัญหาการใช้ยาและ non-compliance
- เยี่ยมผู้พิการทางสายตา
- ส่งต่อผู้ป่วย gout attack เพื่อรับยา indomethacin ที่รพสต.
- ส่งต่อผู้ป่วยหอบหืด เพื่อรับยาและรักษาอย่างต่อเนื่องที่โรงพยาบาลอุบลรัตน์
- เยี่ยมเด็กป่วย 2 ราย
- ตรวจร้านชำที่ขายยาในหมู่บ้าน
ตาพ. และยายน. เจ้าของโกดังยา
ตาพ.กับยายน. เป็นผู้ป่วยเรื้อรังบ้านแรกที่เข้าไปเยี่ยม โดยตาพ.มีโรคประจำตัว คือ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมัน ส่วนยายน. นั้นมีโรคประจำตัวคือความดันโลหิตสูงเพียงอย่างเดียว จากคำบอกเล่าของพี่พยาบาลคุณตากับคุณยายได้ฉายา เจ้าของโกดังยา เพราะจะเก็บยาทุกชนิดทั้งที่ใช้และไม่ใช้รวมกันไว้ในทุกยาเพียงใบเดียวซึ่งจะมียารวมไว้เยอะทั้งคู่ แต่ถ้าจะให้ฉันเปรียบเทียบฉันคิดว่า โกดังของคุณตาใหญ่กว่าของคุณยายเยอะค่ะ จากการรื้อโกดังยาของคุณตาและคุณยายพบว่า ในถุงยาของคุณตานั้นมีทั้งยาที่เพิ่งได้รับมา ยาหมดอายุ และยาเสื่อมสภาพปะปนกันอยู่ จึงได้จัดการแยกยาให้คุณตาพร้อมทั้งเขียนหน้าซองด้วยปากกาเคมีให้อ่านง่ายชัดเจนขึ้น นอกจากนี้ยังแถมกระปุกใส่ยาสำหรับพกยามื้อเที่ยงให้คุณตาไปกินที่ทำงานด้วยค่ะ สำหรับคุณยายน. แม้โกดังจะเล็กไม่มียาหมดอายุ แต่สิ่งที่พบในโกดังของคุณยาย คือ ยาชุดที่ประกอบไปด้วย ยาเม็ดสีสันสดใสจำนวน 4 เม็ด จากการสอบถามพบว่าเป็นยาชุดแก้หวัดที่ซื้อจากการเร่ขาย ก็ได้แนะนำโทษของยาชุดนี้พร้อมทั้งขอเก็บยามาทิ้งให้ค่ะ นอกจากนี้คุณพ. ยังมีปัญหาจากการใช้ยาอีก 2 อย่าง คือ การไอมากๆ จากยา enalapril (แนะนำให้บอกแพทย์ในวันนัดที 7 มีค 57) และการกิน aspirine แล้วแสบท้องมากจนต้องซื้อแอลตาซิลมารับประทาน จากการสอบถามพบว่าคุณตาได้เคี้ยวยาก่อนกินเนื่องจากกลัวยากันกระเพาะเลยเคี้ยวแทนกระเพาะ กลายเป็นว่าทำให้กัดกระเพาะมากกว่าเดิมเพราะการเคี้ยวจะยิ่งทำลายตัวเคลือบเม็ดยาที่ช่วยลดการกัดกระเพาะจึงได้แนะนำให้คุณตากินทั้งเม็ดหลังอาหารทันทีแทนค่ะ
ตรวจสวนผัก ยายอ. และ น้องป.
ตาร. กับข้อที่ปวด
ตาม. ผู้ศรัทธายาหลอดม่วง
บ้านยายอ. มีผักสวนครัวแปลงใหญ่อยู่หน้าบ้าน ซึ่งก่อนเข้าบ้านนี้พี่พยาบาลวิชาชีพบอกว่าเราจะมาตรวจสวนผักกัน ตอนแรกก็แปลกใจว่ามาเยี่ยมผู้ป่วยเรื้อรังแล้วเกี่ยวกับสวนผักอย่างไรหนอ??? ยายอ. มีโรคประจำตัว คือ โรคหอบหืด จากการเยี่ยมบ้านพบว่าคุณยายเก็บยาเรียบร้อยดีมาก ยาที่คุณยายใช้ประกอบด้วย seretide evohaler, theophyline, salbutamol MDI ซึ่งคุณยายพ่นยาพร้อมใช้ spacer ได้ถูกต้องตามเทคนิค แต่คุณยายไม่ได้กินยา theophyline เนื่องจากเข้าใจว่าเป็นยาในกลุ่มบรรเทาอาการถ้าไม่หอบก็จะหยุดกิน จึงได้แนะนำยาของคุณยายใหม่ว่ายาชนิดไหนบ้างที่ใช้ควบคุมอาการของโรคและยาชนิดไหนใช้สำหรับบรรเทาอาการเมื่อหอบ อีกทั้งได้แนะนำวิธีการเก็บล้าง spacer ใหม่ เนื่องจากคุณยายจะใช้แปรงในถู spacer พร้อมทั้งให้ไปรับ spacer อันใหม่ที่โรงพยาบาล (พรุ่งนี้ยายจะไปหาหมอตามนัดพอดี) เมื่อคุยกับคุณยายเรียบร้อยต่อมาก็ได้คุยกับน้องป. ซึ่งเป็นผู้ป่วยจิตเวช ซึ่งพี่พยาบาลก็ได้บอกว่า น้องป.นี้แหละเป็นเจ้าของสวนผักที่เราจะมาตรวจกัน จึงถึงบางอ้อว่า พี่เค้าได้ส่งเสริมให้น้องป.ได้มีกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ทำ เป็นการช่วยพัฒนาศักยภาพของผู้ป่วยจิตเวช สำหรับปัญหาการใช้ยาของน้องป.นั้น คือการกินยาทุกไม่ถูกต้องตามเวลาที่ระบุ จึงได้สอนการอ่านฉลากยาและเขียนฉลากยาใหม่เพื่อการอ่านที่ง่ายขึ้น ก่อนกลับก็ได้ตรวจแปลงผักของน้องป. พร้อมกับชมเชยให้กำลังใจเพื่อให้น้องมีกำลังใจที่จะทำต่อไปค่ะยายส. ที่รอคอย
ก่อนเลี้ยวเข้าบ้านคุณยายอ. คุณยายส.ที่อยฦู่บ้านตรงข้ามได้ออกมานั่งรอบรรดาคุณหมอแล้ว แม้วันนี้ไม่ได้มีโปรแกรมเข้าไปเยี่ยมคุณยายส. แต่เมื่อคุณยายมานั่งรอแล้วเราก็เข้าไปสอบถามพูดคุย สารทุกข์สุขดิบทั่วไป ซึ่งจากเหตุการณ์นี้ทำให้ฉันได้เรียนรู้ว่าเราไม่สามารถที่จะกำหนดชุมชนให้เป็นไปทามแผนของเราได้และการเยี่ยมบ้านนั้นก็ไม่จำเป็นต้องมุ่งเน้นไปที่การดูแลผู้ป่วยเพียงอย่างเดียว แต่ให้เราทำตัวเองให้เป็นส่วนหนึ่งของชุมชนแล้วเราก็จะเข้าใจบริบทของชุมชนมากขึ้น การมองปัญหาหรือการแก้ปัญหาก็จะออกมาจากมุมมองชุมชน ไม่ใช่มุมมองของคนภายนอกที่มองเข้าไป
ตาร. กับข้อที่ปวด
ตาร. มีโรคเกาต์เป็นโรคประจำตัว วันนี้ขณะที่ไปเยี่ยมพบว่าตาร.เกิด gout attack มีบวม แดง ร้อน ที่บริเวณข้อมือซ้าย และมีตุ่ม tophi ที่ข้อเท้าซ้าย จากการพูดคุยพบว่า คุณตาร. มียาสำหรับโรคเกาต์ ได้แก่ ยา allopurinol และ ยา colchicine โดยมีอาการมาประมาณ 1 สัปดาห์แล้ว ได้กินยา colchicine แล้วแต่ไม่ดีขึ้น โดยยา colchicine นั้นเพิ่งเริ่มกินหลังจากที่ปวดมาได้หลายวันแล้ว ส่วนยา allopurinol นั้นกินอยู่เป็นประจำ สำหรับคุณตาร. ยาที่จะสามารถช่วยรักษาอาการ gout attack ได้ คือ ยากลุ่ม NSAIDs เนื่องจากคุณตาร.เกิด gout attack เกิน 48 ชั่วโมงแล้ว จึงได้เขียนใบส่งต่อให้ผู้ป่วยไปรับยา indomethacin ที่รพสต. พร้อมทั้งให้คำแนะนำครางหน้าถ้าเริ่มมีอาการปวดตึงๆหรือปวดบริเวณข้อก็ให้รีบกินยา colchicine ภายใน 1-2 วันแรกทันที ถ้ายังไม่ดีขึ้นก็ให้ไปรับยาแก้ปวดเกาต์กำเริบที่รพสต. สำหรับกรณีตาร.นี้ทำให้ฉันได้เรียนรู้ถึงบทเรียนเกี่ยวกับยา NSAIDs ว่าเป็นดาบสองคมจริงๆบางครั้งบุคคลากรทางการแพทย์ไม่กล้าสั่งให้ผู้ป่วยไว้ใช้ เพราะกลัวการใช้พร่ำเพรื่อแล้วเกิดผลเสีย แต่ในอีกมุมหนึ่งที่เป็นกรณีจำเป็นเช่นตาร.มีแค่ colchicine ที่ไม่สามารถจะรักษาเกาต์กำเริบมา 7 วันได้ สำหรับความเห็นส่วนตัวการแก้ปัญหาเรื่องที่น่าจะต้องอธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจให้ได้ว่า ผู้ป่วยต้องทำอย่างไรเมื่อเกิดเกาต์กำเริบ เมื่อไหร่จะใช้ colchicine เมื่อไหร่จะใช้ NSAIDs พร้อมทั้งบอกข้อเสียของการใช้ NSAIDs ที่ไม่ถูกต้อง น่าจะเป็นทางออกที่ดีกว่าการไม่ให้ยาที่จำเป็นต่อผู้ป่วย
ยายท. กับยาลูกรัก
ยายท. มีโรคประจำตัวคือ โรคความดันและโรคหัวใจ บ้านของยายท.ค่อนข้างมีฐานะดี เมื่อเข้าไปพูดคุยเกี่ยวกับการใช้ยาของยาย พบว่าในถุงยาของคุณยายนั้นมียาชุดหนึ่งประกอบด้วยยาเม็ดสีเหลือง คุณยายบอกว่าเป็นยาชุดแก้ปวดของตา ซึ่งซื้อมาจากร้านชำในหมู่บ้านโดยปกติก็ไม่อยากกินเพราะกลัวอันตราย แต่ตาปวดเข่ามากจริงๆ เวลาปวดแต่ละครั้งหัวเข่าก็จะบวมมาก เคยไปตรวจที่โรงพยาบาลหลายครั้งแล้วก็ไม่ดีขึ้น ก็เลยต้องซื้อยาชุดนี้มากิน จึงได้ให้คำแนะนำไปว่า ยาชุดนี้นั้นมีโทษมากกว่าประโยชน์ชั่วคราวพร้อมทั้งแนะนำให้ไปพบแพทย์ใหม่ เพื่อจะได้รับการวินิจฉัยให้ถูกต้องต่อไป แต่ก็ได้จนชื่อและประวัติผู้ป่วยมาเพื่อค้นหาข้อมูลที่โรงพยาบาลว่าผู้ป่วยเป็นอะไร และเคยได้รับการวินิจฉัยโรคเกาต์หรือไม่เพื่อติดตามดูแลต่อไป (อย่าหาว่าฉันเน้นเฉพาะโรคเกาต์เลยนะค่ะ เพราะเจออย่างนี้แล้วอดสงสัยไม่ได้เพราะตลอดเวลาที่ฝึกงานมาประมาณ 2 สัปดาห์ โรคนี้คือโรคยอดฮิตของผู้ชายแถวนี้จริงๆค่ะ) เมื่อนั่งคุยไปสักพักคุณยายก็ได้หยิบสมุนไพรขวดหนึ่งที่ลูกซื้อมาให้ ราคาขวดละ 2700 บาท ซึ่งคุณยายบอกว่ารักษาได้ทั้งโรคข้อ โรคหัวใจ คุณตากินยาตัวนี้อยู่เป็นประจำก็รู้สึกว่าดีขึ้น ส่วนคุณยายก็กินบ้างแต่ไม่ค่อยกล้ากินเท่าไหร่จึงอยากถามว่าปลอดภัยหรือไม่ จากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่ายาสมุนไพรชนิดนี้ ทะเบียนยาแผนโบราณถูกต้องเมื่อตรวจสอบจากเวบไซต์ก็ได้ขึ้นทะเบียนเป็นชื่อนี้จริงจากอย. ซึ่งก็น่าจะปลอดภัยในระดับหนึ่งแต่ก็ยังอดสงสัยสัยไม่ได้ว่ายาในขวดนี้มีอะไรผสมอยู่หรือไม่ ทำไมถึงอวดอ้างสรรพคุณได้หลายโรคเหลือเกิน ในใจก็คิดถึงชุดตรวจเสตียรอยด์สมัยเรียนคุ้มครองผู้บริโภค ถ้ามีชุดนั้นอยู่กับตัวคงทำให้เกิดความกระจ่างมากกว่านี้ (จะได้สบายใจเบื้องต้นว่ามีสเตียรอยด์หรือไม่) สุดท้ายก็ได้แต่แนะนำคุณยายไปว่าคุณยายมีโรคหัวใจเป็นโรคประจำตัวยาสมุนไพรในขวดนี้อาจมีชนิดใดชนิดหนึ่งที่เป็นอันตรายต่อหัวใจหรือตีกับยาที่คุณยายกินอยู่ก็ได้ คุณยายอย่ากินเลยแต่ถ้าอยากกินก็ให้กินน้อยที่สุดนะค่ะ จากรณีนี้ขอเสนอแนะความคิดเห็นส่วนตัวสักเล็กน้อยว่า จะเป็นไปได้ไหมที่จะมีชุดอุปกรณ์ตรวจสเตียรอยด์พกออกไปด้วยเพื่อว่าจะได้ตรวจให้เกิดความกระจ่างในเบื้องต้น ถ้าทีมที่ออกเยี่ยมบ้านมีอุปกรณ์เสริมเหล่านี้พร้อมกับมีทักษะการใช้น่าจะช่วยให้เกิดการดูแลระบบยาในชุมชนที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้นค่ะ (เหมือนกับเสริมอาวุธให้ทีมแข็งแกร่งขึ้น)
ตาม. ผู้ศรัทธายาหลอดม่วง
ตาม.เป็นผู้ป่วยโรคหอบหืดที่มีรายได้น้อย ในครอบครัวมีหลานสาวที่พิการทางสมองจากติดเชื้อวัณโรคจนเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ตาม. ใช้ยา seretide accuhaler กับ salbutamol ซึ่งคุณตาบอกว่าไปซื้อมาเองจากคลินิก หมดแล้วก็ไปซื้อมาพ่นเอง จากการพูดคุยคุณตาบอกว่าถ้าไปหาโรงพยาบาลจะไม่ได้ตัวสีม่วง อยากได้ตัวสีม่วง เพราะยายอ. ข้างบ้านบอกว่าใช้ดี ใช้แล้วหาย ซึ่งไปซื้อคลีนิกราคาแพงมากแต่ก็ยอม เพราะน่าจะหายจริงๆ จากการประเมินอาการของโรคหอบแล้วพบว่าคุณตายังควบคุมไม่ได้ ดังนั้นจึงได้แนะนำให้ไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลเพื่อจะได้เข้าคลีนิกโรคเรื้อรังพร้อมทั้งมีการติดตามการรักษา ตอนแรกคุณตาก็ลังเลเลยบอกไปว่าที่โรงพยาบาลก็มีสีม่วงเหมือนกันคุณตาจึงยอมไป
" จากเรื่องเล่าที่กล่าวมาเป็นเพียงส่วนหนึ่งของงานบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิที่ฉันได้พบมา...เรื่องราวเหล่านี้เป็นแรงบันดาลใจเล็กๆ ให้ฉันมุ่งมั่นที่จะเป็นเภสัชกรสายพันธุ์ปฐมภูมิต่อไป เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้ฉันได้เรียนรู้ว่าการบริบาลเภสัชกรรมนั้นไม่ได้เกิดขึ้นในห้องจ่ายยาหรือบนหอผู้ป่วยเพียงอย่างเดียว...และเรื่องราวบางอย่างคุณจะไม่มีทางรู้และแก้ปัญหาให้ผู้ป่วยได้เลยถ้าคุณอยู่แค่ในห้องสี่เหลี่ยมที่มีช่องรับยากั้นอยู่ "
