ระบบสุขภาพชุมชน...@บ้านทุ่งโป่ง

ระบบสุขภาพชุมชน 1ใน 7 ของเครื่องมือหลักในการทำงานปฐมภูมิ

       สำหรับสัปดาห์ที่ 4 ของการฝึกงานเภสัชกรรมปฐมภูมิจะเป็นการสำรวจชุมชนในเรื่องของระบบสุขภาพและระบบยาชุมชน...ระบบสุขภาพเป็นหนึ่งในเครื่องมือ 7 ชิ้น ของการทำงานปฐมภูมิ...ระบบสุขภาพชุมชนนั้นไม่ได้หมายถึงดารแพทย์แผนปัจจุบันการรักษาจากสถานบริการของรัฐหรือไม่ได้หมายถึงยาแผนปัจจุบันเพียงอย่างเดียว แต่หมายรวมถึงระบบอื่นๆที่มีอยู่จริงในชุมชน ซึ่งจะมีอย่างหลากหลายแตกต่างกันในแต่ละชุมชน อาจรวมได้ 3 ระบบหลักได้แก่ 1.ระบบการแพทย์ภาคประชาชน 2.การแพทย์พื้นบ้าน 3.การแพทย์สมัยใหม่           ส่วนระบบยาชุมชนนั้น...คำว่า ยา ไม่ได้มีความหมาย "แค่วัตถุที่เป็นยาตามกฏหมายเท่านั้นแต่หมายรวมถึงทุกสิ่งที่คนในชุมชนใช้เพื่อรักษา บรรเทา หรือป้องกันความเจ็บป่วย"  

ระบบสุขภาพชุมชน@บ้านทุ่งโป่ง

• สถานพยาบาล


• โรงพยาบาลอุบลรัตน์----> รักษาโรคเรื้อรัง อุบัติเหตุ โรคทั่วไป คลอดบุตร
• รพสต.ทรัพย์สมบูรณ์-----> ทำแผล โรคทั่วไป คัดกรองโรคเรื้อรัง ตรวจมะเร็งปากมดลูก 
• คลินิกหมอสุวัช-----> โรคทั่วไป โรคเรื้อรัง ประชากรวัยทำงานส่วนใหญ่นิยมไปรักษาที่คลินิกนี้ เพราะสะดวก โดยประชากรส่วนใหญ่จะนิยมใช้บริการมาก ยกเว้นบ้างหลังที่เคยรับการรักษาแล้วไม่ได้เป็นโรคตามที่แพทย์วินิจฉัย
• โรงพยาบาลขอนแก่น


• ร้านยาอสม. เครือข่ายโรงพยาบาล 
• ร้านอสม.อร หมู่ 10 บ้านทุ่งโป่ง
• ร้านขายยาที่ตลาดเทศบาลเขื่อนอุบลรัตน์
• แพทย์พื้นบ้าน
• หมอเป่า --->หมู่ 10 บ้านทุ่งโป่ง รักษางูสวัส
• หมอยาตั้ง ---> พ่อใหญ่กันหา เหล่าบ้านค้อ (ยาตั้ง เป็นสมุนไพรนำมาห่อรวมกันคล้ายลูกประคบ แต่ขนาดใหญ่กว่ามาก ใช้แก้ปวดเมื่อย ปวดหัว)
• สมุนไพร 
• เครือตาปลา----> เป็นสมุนไพรที่มีในหมู่บ้านใช้สำหรับกัดหูดตาปลา ซึ่งใช้สืบต่อกันมาได้ผลดีกว่าการไปตัดหูดที่โรงพยาบาลเนื่องจากไม่กลับเป็นซ้ำอีก วิธีการ จะใช้เครือตาปลาต้มในน้ำเดือด เอาผ้าพันบริเวณที่เป็นแล้วอังไอน้ำไว้ประมาณ 30 นาที ทำติดต่อกัน 2-3 วัน หลังจากนั้น 7 วันจะเริ่มมีอาการคันและหูดตาปลาจะหลุดออก
• มะขามป้อม--->แก้ไอ
• มะยม--->ยาระบาย
• ว่านไฟ--->ยาระบาย     
• ร้านชำ              
• ยาสามัญประจำบ้าน---> ร้านค้าคุณณรงค์  ร้านป้าล้อมหน้าวัด
• รถเร่
• ยาหมอเส็ง
• ยาหมอทหาร
• ยาสมุนไพร
• น้ำผลไม้รักษาสารพัดโรค
•   ตลาดนัดคลองถม เทศบาลเขื่อนอุบลรัตน์
• น้ำดื่มคลอโรฟิลสารพัดสรรพคุณ   

"ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบสุขภาพชุมชน...เป็นข้อมูลที่ฉันรับรู้จากการสำรวจชุมชนบ้านทุ่งโป่งตลอด 4 สัปดาห์ที่ผ่านมา...แต่มิติของระบบสุขภาพชุมชนของบ้านทุ่งโป่งยังมีเรื่องราวที่ซับซ้อนและต้องทำความเข้าใจกับระบบสุขภาพชุมชนให้ชัดเจนมากขึ้นเพราะถ้าระบบสุขภาพเหล่านี้ มีสิ่งใดที่ทำให้คนในชุมชนประสบความสำเร็จในการรักษา สิ่งนั้นก็จะถูกถ่ายทอดและมีอิทพลอย่างมากต่อคนอื่นๆในชุมชน ในฐานะเภสัชกรที่ทำงานเภสัชกรรมปฐมภูมิมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเข้าใจระบบสุขภาพชุมชนอย่างถ่องแท้ เพื่อนำไปประยุกต์ให้สอดคล้องกัน แต่ไม่ใช่เพื่อไปวางกรอบให้ประชาชนเชื่อในสิ่งที่บุคคลากรทางการแพทย์ต้องการให้เชื่อ" 

•                                                         

Week 3 Conclusion

#ครึ่งทางแล้วเด้อจ้า#

การเรียนรู้ที่จะเป็นเภสัชกรสายพันธ์ปฐมภูมิเดินทางมาถึงครึ่งทางแล้ว...มีหลายสิ่งหลายอย่างได้เรียนรู้ ทั้งด้านวิชาการ บริบทสังคมและฝึกทักษะจริงในชุมชนซึ่งเปรียบเสมือนห้องเรียนจำลองขนาดใหญ่ของนักศึกษาเภสัชกรสายพันธ์ปฐมภูมิอย่างฉัน...

ด้านวิชาการ 

ตลอดสามสัปดาห์ที่ผ่านมาความรู้วิชาการที่จะนำไปใช้ในงานปฐมภูมิมีทั้งสิ่งใหม่ที่ไม่เคยเรียนรู้และสิ่งที่เคยเรียนรู้มาบ้างแล้วแต่พี่แหล่งฝึกคอยช่วยเติมเต็มในสมบูรณ์มากขึ้น...

• โครงสร้างการบริหารงานของโรงพยาบาลอุบลรัตน์และงานของฝ่ายเภสัชกรรมปฐมภูมิที่เชื่อมโยงกันกับหน่วยงานภายในโรงพยาบาลและรพสต. 
• ระบบการทำงานการบริบาลเภสัชกรรมผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน โดยเฉพาะงานบริบาลเภสัชกรรมผู้ป่วยนอกที่การส่งมอบยาให้ผู้ป่วยมีกระบวนการบริบาลเภสัชกรรมที่ครบถ้วน ไม่ใช่เพียงแค่จ่ายยาและเช็คยาตามใบสั่งเท่านั้น แต่จะมีการบริบาลเภสัชกรรม คือ ค้นหาปัญาหาจากการใช้ยา (ความเหมาะสมของยากับโรค/ผู้ป่วย ขนาดและวิธีการใช้ อาการช้างเคียงจากยา ความร่วมมือในการใช้ยา) การประเมินติดตามผลการรักษาด้วยยา และการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับยา โรค สุขภาพและการปฏิบัติตัวของผู้ป่วย โดยมีเวชระเบียนผู้ป่วยประกอบการพิจารณาทุกราย
• แนวทางการปฏิบัติการส่งมอบยาผู้ป่วยเรื้อรังและคลีนิกผู้ป่วยโรคเรื้อรังของโรงพยาบาลอุบลรัตน์ 
• การทำงานร่วมกันของหน่วยเยี่ยมบ้านที่ประกอบด้วย เภสัชกร พยาบาล และทันตแพทย์
• บทความวิชาการที่เกี่ยวข้องกับการทำงานเภสัชกรรมปฐมภูมิ บทความเหล่านี้จะเน้นถึงบทบาทเการบริบาลเภสัชกรรมและวิธีการทำงานด้านปฐมภูมิที่เกิดประโยชน์โดยตรงต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ซึ่งที่ผ่านมาบทความที่อ่านจะเป็นประโยชน์ของยาต่างๆ อาจจะไม่ใช่ประโยขน์โดยตรงต่อการทำงานเภสัชกรปฐมภูมิ 


• Guidelines for pharmacist intregrating into primary care.
• Efectiveness of a pharmacist-based gout care management program in a large integrated  health plan : results from a pilot study.
• Improving Blood Pressure Control Through a Clinical Pharmacist Outreach Program in Patients With Diabetes Mellitus in 2 High-Performing Health Systems: The Adherence and Intensification of Medications Cluster Randomized, Controlled Pragmatic Trial.
• แนวทางบริบาลทางเภสัชกรรมและดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หัวใจ เกาต์และไต
• แนวคิดของการบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิระดับบุคคล ครอบครัวและชุมชน
• ทักษะการตรวจน้ำตาลด้วยการเจาะปลายนิ้วและการตรวจปัสสาวะโดยใช้ urine strip
• แนวคิดการทำงานในชุมชนด้วยเครื่องมือ 7 ชิ้น และฝึกทักษะการทำแผนที่เดินดิน ผังเครือญาติและประวัติชีวิต
• ทักษะการบริบาลเภสัชกรรมรายครอบครัว (รับผิดชอบหลัก 1 ครอบครัว) ทีประกอบด้วย คนปกติวัยเด็ก วัยทำงาน ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง ผู้ป่วย และผู้ป่วยระยะสุดท้าย
• แนวคิดการคัดกรองโรคและฝึกทักษะการคัดกรองผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูงและเกาต์ในชุมชน --> อันนี้ภูมิใจมากที่สามารถคัดกรองผู้ป่วยโรคเกาต์ที่เป็นไตวายเรื้อรังได้ พร้อมทั้งส่งต่อไปรักษาที่โรงพยาบาลและติดต่อประสานแพทย์เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาและได้รับยาลดระดับยูริกในเลือด
• แนวคิดการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย (การเยียวยาผู้ป่วยและครอบครัว)
• ทักษะการบริบาลเภสัชกรรมผู้ป่วยระยะสุดท้าย
• ทักษะการเยี่ยมบ้านและแก้ปัญหาการใช้ยาของผู้ป่วยร่วมกับทีมพยาบาลวิชาชีพ
• การเพิ่มความร่วมมือในการใช้ยา
• แก้ปัญหาอาการข้างเคียงจากยา
• ดูแลสุขภาพและส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวม
• ส่งต่อผู้ป่วย
• ปัญหายาชุดและยาสมุนไพร (ร้านชำ รถเร่)
• ทักษะการบริบาลเภสัชกรรมระดับชุมชนที่เน้นการดูแลปัญหาเรื่องยาและสุขภาพของคนในชุมชน โดยเรียนรู้การเข้าใจบริบทของชุมชนและระบบสุขภาพชุมชน
• การคุ้มครองผู้บริโภคตรวจสารปนเปื้อนในอาหารและการตรวจร้านชำที่ขายยา
• แนวทางการจัดการความเจ็บปวดในผู้ป่วยระยะสุดท้าย
• ระบบ case management 
• case management เป็นระบบการดูแลผู้ป่วยแต่ละรายแบบต่อเนื่อง (การดูแลแบบไร้รอยต่อ) ไม่ว่าผู้ป่วยจะอยู่ที่บ้าน มารับบริการในส่วนของผู้ป่วยนอก เข้ารับกการรักษาเป็นผู้ป่วยใน หรือส่งต่อไปรับการรักษาที่อื่น  มีการดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องในทุกช่วงทั้งในและนอก   โรงพยาบาล

ด้านสังคม

• เรียนรู้บริบทของชุมชนบ้านทุ่งโปร่ง การดำเนินชีวิต การอยู่ร่วมกันของคนในชุมชนและวิถีชีวิตของคนไทยภาคอีสาน
• อาชีพ --> ทำนา (นาปี,นาปรัง) ทำไร่อ้อย รับจ้างโรงงานอุตสาหกรรม เลี้ยงไหม 
• การดำเนินชีวิต เช่น การกิน การอยู่ กิจวัตรประจำของคนวัยต่างๆ วิถีการดำรงชีวิต
• วัฒนธรรม ประเพณี (วันศีล งานบุญอุทฺศ ฯลฯ) 
• ความเชื่อ
• ภาษา
• แนวคิดเกี่ยวกับระบบการปกครอง
• อุปนิสัย บุคคลิก และแนวคิดการใช้ชีวิต
• ระบบการพึ่งตัวเองในชุมชน
• ระบบสาธารณูปโภคในชุมชน-->แหล่งน้ำกิน น้ำใช้
• เข้าใจถึงความแตกต่างของชุมชนในแต่ละที่ ดังนั้นการแก้ปัญหาและการดูแลสุขภาพชุมชนไม่มีสูตรสำเร็จในการจัดการ แต่เราต้องเปลี่ยนแนวทางการจัดการให้สอดคล้องกับบริบทของชุม เช่นแนวทางการจัดการบางอย่างอาจจะเกิดผลดีมากในชุมชนหนึ่ง แต่เมื่อถ้านำมาใช้ในอีกชุมชนหนึ่งอาจจะเป็นแนวทางที่ล้มเหลวที่สุดก็ได้
• เรียนรู้และวางแนวทางการดูแลสุขภาพโดยใช้บริบทของชุมชนเป็นศูนย์กลาง (เราต้องปรับระบบของเราให้สอดคล้องกับชุมชนไม่ใช่มัวรอให้ชุมชนปรับตามสิ่งที่เรากำหนด)

" รู้เขารู้เรา รบร้อยครั้งชนะร้อยครั้ง --> ถ้าเราเข้าใจบริบทและปัญหาสุขภาพของชุมชน อย่างถ่องแท้ แนวทางการดูแลสุขภาพและการใช้ยาที่จัดขึ้นสำหรับคนในชุมชนก็จะเป็นแนวทางที่ตรงประเด็นและเกิดประโยชน์กับคนในชุมชมมากที่สุด"