ระบบสุขภาพชุมชน...@บ้านทุ่งโป่ง

ระบบสุขภาพชุมชน 1ใน 7 ของเครื่องมือหลักในการทำงานปฐมภูมิ

       สำหรับสัปดาห์ที่ 4 ของการฝึกงานเภสัชกรรมปฐมภูมิจะเป็นการสำรวจชุมชนในเรื่องของระบบสุขภาพและระบบยาชุมชน...ระบบสุขภาพเป็นหนึ่งในเครื่องมือ 7 ชิ้น ของการทำงานปฐมภูมิ...ระบบสุขภาพชุมชนนั้นไม่ได้หมายถึงดารแพทย์แผนปัจจุบันการรักษาจากสถานบริการของรัฐหรือไม่ได้หมายถึงยาแผนปัจจุบันเพียงอย่างเดียว แต่หมายรวมถึงระบบอื่นๆที่มีอยู่จริงในชุมชน ซึ่งจะมีอย่างหลากหลายแตกต่างกันในแต่ละชุมชน อาจรวมได้ 3 ระบบหลักได้แก่ 1.ระบบการแพทย์ภาคประชาชน 2.การแพทย์พื้นบ้าน 3.การแพทย์สมัยใหม่           ส่วนระบบยาชุมชนนั้น...คำว่า ยา ไม่ได้มีความหมาย "แค่วัตถุที่เป็นยาตามกฏหมายเท่านั้นแต่หมายรวมถึงทุกสิ่งที่คนในชุมชนใช้เพื่อรักษา บรรเทา หรือป้องกันความเจ็บป่วย"  

ระบบสุขภาพชุมชน@บ้านทุ่งโป่ง

• สถานพยาบาล


• โรงพยาบาลอุบลรัตน์----> รักษาโรคเรื้อรัง อุบัติเหตุ โรคทั่วไป คลอดบุตร
• รพสต.ทรัพย์สมบูรณ์-----> ทำแผล โรคทั่วไป คัดกรองโรคเรื้อรัง ตรวจมะเร็งปากมดลูก 
• คลินิกหมอสุวัช-----> โรคทั่วไป โรคเรื้อรัง ประชากรวัยทำงานส่วนใหญ่นิยมไปรักษาที่คลินิกนี้ เพราะสะดวก โดยประชากรส่วนใหญ่จะนิยมใช้บริการมาก ยกเว้นบ้างหลังที่เคยรับการรักษาแล้วไม่ได้เป็นโรคตามที่แพทย์วินิจฉัย
• โรงพยาบาลขอนแก่น


• ร้านยาอสม. เครือข่ายโรงพยาบาล 
• ร้านอสม.อร หมู่ 10 บ้านทุ่งโป่ง
• ร้านขายยาที่ตลาดเทศบาลเขื่อนอุบลรัตน์
• แพทย์พื้นบ้าน
• หมอเป่า --->หมู่ 10 บ้านทุ่งโป่ง รักษางูสวัส
• หมอยาตั้ง ---> พ่อใหญ่กันหา เหล่าบ้านค้อ (ยาตั้ง เป็นสมุนไพรนำมาห่อรวมกันคล้ายลูกประคบ แต่ขนาดใหญ่กว่ามาก ใช้แก้ปวดเมื่อย ปวดหัว)
• สมุนไพร 
• เครือตาปลา----> เป็นสมุนไพรที่มีในหมู่บ้านใช้สำหรับกัดหูดตาปลา ซึ่งใช้สืบต่อกันมาได้ผลดีกว่าการไปตัดหูดที่โรงพยาบาลเนื่องจากไม่กลับเป็นซ้ำอีก วิธีการ จะใช้เครือตาปลาต้มในน้ำเดือด เอาผ้าพันบริเวณที่เป็นแล้วอังไอน้ำไว้ประมาณ 30 นาที ทำติดต่อกัน 2-3 วัน หลังจากนั้น 7 วันจะเริ่มมีอาการคันและหูดตาปลาจะหลุดออก
• มะขามป้อม--->แก้ไอ
• มะยม--->ยาระบาย
• ว่านไฟ--->ยาระบาย     
• ร้านชำ              
• ยาสามัญประจำบ้าน---> ร้านค้าคุณณรงค์  ร้านป้าล้อมหน้าวัด
• รถเร่
• ยาหมอเส็ง
• ยาหมอทหาร
• ยาสมุนไพร
• น้ำผลไม้รักษาสารพัดโรค
•   ตลาดนัดคลองถม เทศบาลเขื่อนอุบลรัตน์
• น้ำดื่มคลอโรฟิลสารพัดสรรพคุณ   

"ทั้งหมดนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบสุขภาพชุมชน...เป็นข้อมูลที่ฉันรับรู้จากการสำรวจชุมชนบ้านทุ่งโป่งตลอด 4 สัปดาห์ที่ผ่านมา...แต่มิติของระบบสุขภาพชุมชนของบ้านทุ่งโป่งยังมีเรื่องราวที่ซับซ้อนและต้องทำความเข้าใจกับระบบสุขภาพชุมชนให้ชัดเจนมากขึ้นเพราะถ้าระบบสุขภาพเหล่านี้ มีสิ่งใดที่ทำให้คนในชุมชนประสบความสำเร็จในการรักษา สิ่งนั้นก็จะถูกถ่ายทอดและมีอิทพลอย่างมากต่อคนอื่นๆในชุมชน ในฐานะเภสัชกรที่ทำงานเภสัชกรรมปฐมภูมิมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องเข้าใจระบบสุขภาพชุมชนอย่างถ่องแท้ เพื่อนำไปประยุกต์ให้สอดคล้องกัน แต่ไม่ใช่เพื่อไปวางกรอบให้ประชาชนเชื่อในสิ่งที่บุคคลากรทางการแพทย์ต้องการให้เชื่อ" 

•                                                         

Week 3 Conclusion

#ครึ่งทางแล้วเด้อจ้า#

การเรียนรู้ที่จะเป็นเภสัชกรสายพันธ์ปฐมภูมิเดินทางมาถึงครึ่งทางแล้ว...มีหลายสิ่งหลายอย่างได้เรียนรู้ ทั้งด้านวิชาการ บริบทสังคมและฝึกทักษะจริงในชุมชนซึ่งเปรียบเสมือนห้องเรียนจำลองขนาดใหญ่ของนักศึกษาเภสัชกรสายพันธ์ปฐมภูมิอย่างฉัน...

ด้านวิชาการ 

ตลอดสามสัปดาห์ที่ผ่านมาความรู้วิชาการที่จะนำไปใช้ในงานปฐมภูมิมีทั้งสิ่งใหม่ที่ไม่เคยเรียนรู้และสิ่งที่เคยเรียนรู้มาบ้างแล้วแต่พี่แหล่งฝึกคอยช่วยเติมเต็มในสมบูรณ์มากขึ้น...

• โครงสร้างการบริหารงานของโรงพยาบาลอุบลรัตน์และงานของฝ่ายเภสัชกรรมปฐมภูมิที่เชื่อมโยงกันกับหน่วยงานภายในโรงพยาบาลและรพสต. 
• ระบบการทำงานการบริบาลเภสัชกรรมผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยใน โดยเฉพาะงานบริบาลเภสัชกรรมผู้ป่วยนอกที่การส่งมอบยาให้ผู้ป่วยมีกระบวนการบริบาลเภสัชกรรมที่ครบถ้วน ไม่ใช่เพียงแค่จ่ายยาและเช็คยาตามใบสั่งเท่านั้น แต่จะมีการบริบาลเภสัชกรรม คือ ค้นหาปัญาหาจากการใช้ยา (ความเหมาะสมของยากับโรค/ผู้ป่วย ขนาดและวิธีการใช้ อาการช้างเคียงจากยา ความร่วมมือในการใช้ยา) การประเมินติดตามผลการรักษาด้วยยา และการให้คำปรึกษาเกี่ยวกับยา โรค สุขภาพและการปฏิบัติตัวของผู้ป่วย โดยมีเวชระเบียนผู้ป่วยประกอบการพิจารณาทุกราย
• แนวทางการปฏิบัติการส่งมอบยาผู้ป่วยเรื้อรังและคลีนิกผู้ป่วยโรคเรื้อรังของโรงพยาบาลอุบลรัตน์ 
• การทำงานร่วมกันของหน่วยเยี่ยมบ้านที่ประกอบด้วย เภสัชกร พยาบาล และทันตแพทย์
• บทความวิชาการที่เกี่ยวข้องกับการทำงานเภสัชกรรมปฐมภูมิ บทความเหล่านี้จะเน้นถึงบทบาทเการบริบาลเภสัชกรรมและวิธีการทำงานด้านปฐมภูมิที่เกิดประโยชน์โดยตรงต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย ซึ่งที่ผ่านมาบทความที่อ่านจะเป็นประโยชน์ของยาต่างๆ อาจจะไม่ใช่ประโยขน์โดยตรงต่อการทำงานเภสัชกรปฐมภูมิ 


• Guidelines for pharmacist intregrating into primary care.
• Efectiveness of a pharmacist-based gout care management program in a large integrated  health plan : results from a pilot study.
• Improving Blood Pressure Control Through a Clinical Pharmacist Outreach Program in Patients With Diabetes Mellitus in 2 High-Performing Health Systems: The Adherence and Intensification of Medications Cluster Randomized, Controlled Pragmatic Trial.
• แนวทางบริบาลทางเภสัชกรรมและดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หัวใจ เกาต์และไต
• แนวคิดของการบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิระดับบุคคล ครอบครัวและชุมชน
• ทักษะการตรวจน้ำตาลด้วยการเจาะปลายนิ้วและการตรวจปัสสาวะโดยใช้ urine strip
• แนวคิดการทำงานในชุมชนด้วยเครื่องมือ 7 ชิ้น และฝึกทักษะการทำแผนที่เดินดิน ผังเครือญาติและประวัติชีวิต
• ทักษะการบริบาลเภสัชกรรมรายครอบครัว (รับผิดชอบหลัก 1 ครอบครัว) ทีประกอบด้วย คนปกติวัยเด็ก วัยทำงาน ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง ผู้ป่วย และผู้ป่วยระยะสุดท้าย
• แนวคิดการคัดกรองโรคและฝึกทักษะการคัดกรองผู้ป่วยโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูงและเกาต์ในชุมชน --> อันนี้ภูมิใจมากที่สามารถคัดกรองผู้ป่วยโรคเกาต์ที่เป็นไตวายเรื้อรังได้ พร้อมทั้งส่งต่อไปรักษาที่โรงพยาบาลและติดต่อประสานแพทย์เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาและได้รับยาลดระดับยูริกในเลือด
• แนวคิดการดูแลผู้ป่วยระยะสุดท้าย (การเยียวยาผู้ป่วยและครอบครัว)
• ทักษะการบริบาลเภสัชกรรมผู้ป่วยระยะสุดท้าย
• ทักษะการเยี่ยมบ้านและแก้ปัญหาการใช้ยาของผู้ป่วยร่วมกับทีมพยาบาลวิชาชีพ
• การเพิ่มความร่วมมือในการใช้ยา
• แก้ปัญหาอาการข้างเคียงจากยา
• ดูแลสุขภาพและส่งเสริมสุขภาพแบบองค์รวม
• ส่งต่อผู้ป่วย
• ปัญหายาชุดและยาสมุนไพร (ร้านชำ รถเร่)
• ทักษะการบริบาลเภสัชกรรมระดับชุมชนที่เน้นการดูแลปัญหาเรื่องยาและสุขภาพของคนในชุมชน โดยเรียนรู้การเข้าใจบริบทของชุมชนและระบบสุขภาพชุมชน
• การคุ้มครองผู้บริโภคตรวจสารปนเปื้อนในอาหารและการตรวจร้านชำที่ขายยา
• แนวทางการจัดการความเจ็บปวดในผู้ป่วยระยะสุดท้าย
• ระบบ case management 
• case management เป็นระบบการดูแลผู้ป่วยแต่ละรายแบบต่อเนื่อง (การดูแลแบบไร้รอยต่อ) ไม่ว่าผู้ป่วยจะอยู่ที่บ้าน มารับบริการในส่วนของผู้ป่วยนอก เข้ารับกการรักษาเป็นผู้ป่วยใน หรือส่งต่อไปรับการรักษาที่อื่น  มีการดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องในทุกช่วงทั้งในและนอก   โรงพยาบาล

ด้านสังคม

• เรียนรู้บริบทของชุมชนบ้านทุ่งโปร่ง การดำเนินชีวิต การอยู่ร่วมกันของคนในชุมชนและวิถีชีวิตของคนไทยภาคอีสาน
• อาชีพ --> ทำนา (นาปี,นาปรัง) ทำไร่อ้อย รับจ้างโรงงานอุตสาหกรรม เลี้ยงไหม 
• การดำเนินชีวิต เช่น การกิน การอยู่ กิจวัตรประจำของคนวัยต่างๆ วิถีการดำรงชีวิต
• วัฒนธรรม ประเพณี (วันศีล งานบุญอุทฺศ ฯลฯ) 
• ความเชื่อ
• ภาษา
• แนวคิดเกี่ยวกับระบบการปกครอง
• อุปนิสัย บุคคลิก และแนวคิดการใช้ชีวิต
• ระบบการพึ่งตัวเองในชุมชน
• ระบบสาธารณูปโภคในชุมชน-->แหล่งน้ำกิน น้ำใช้
• เข้าใจถึงความแตกต่างของชุมชนในแต่ละที่ ดังนั้นการแก้ปัญหาและการดูแลสุขภาพชุมชนไม่มีสูตรสำเร็จในการจัดการ แต่เราต้องเปลี่ยนแนวทางการจัดการให้สอดคล้องกับบริบทของชุม เช่นแนวทางการจัดการบางอย่างอาจจะเกิดผลดีมากในชุมชนหนึ่ง แต่เมื่อถ้านำมาใช้ในอีกชุมชนหนึ่งอาจจะเป็นแนวทางที่ล้มเหลวที่สุดก็ได้
• เรียนรู้และวางแนวทางการดูแลสุขภาพโดยใช้บริบทของชุมชนเป็นศูนย์กลาง (เราต้องปรับระบบของเราให้สอดคล้องกับชุมชนไม่ใช่มัวรอให้ชุมชนปรับตามสิ่งที่เรากำหนด)

" รู้เขารู้เรา รบร้อยครั้งชนะร้อยครั้ง --> ถ้าเราเข้าใจบริบทและปัญหาสุขภาพของชุมชน อย่างถ่องแท้ แนวทางการดูแลสุขภาพและการใช้ยาที่จัดขึ้นสำหรับคนในชุมชนก็จะเป็นแนวทางที่ตรงประเด็นและเกิดประโยชน์กับคนในชุมชมมากที่สุด"

แรงบันดาลใจเล็กๆ (2) @หมู่บ้านโคกสูง

วันที่ 11 ของการฝึกงานเภสัชกรรมปฐมภูมิ

 กิจกรรมช่วงบ่าย " การเยี่ยมบ้านโคกสูงกับพี่ๆพยาบาลวิชาชีพ "

วันนี้ตลอดช่วงบ่ายตั้งแต่ 13.00 น. - 18.00 น. เป็นประสบการณ์การเรียนรู้ในชุมชมที่มีคุณค่าและคุ้มค่ามากกับเวลา 5 ชั่วโมงที่อยู่ในหมู่บ้านโคกสูง

• เยี่ยมผู้ป่วยโรคเรื้อรัง (โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ โรดหอบหืด และจิตเวช)     จำนวน 11 ราย พร้อมแก้ปัญหาการใช้ยาและ non-compliance 
• เยี่ยมผู้พิการทางสายตา
• ส่งต่อผู้ป่วย gout attack เพื่อรับยา indomethacin ที่รพสต. 
• ส่งต่อผู้ป่วยหอบหืด เพื่อรับยาและรักษาอย่างต่อเนื่องที่โรงพยาบาลอุบลรัตน์
• เยี่ยมเด็กป่วย 2 ราย
• ตรวจร้านชำที่ขายยาในหมู่บ้าน 

ตาพ. และยายน. เจ้าของโกดังยา

ตาพ.กับยายน. เป็นผู้ป่วยเรื้อรังบ้านแรกที่เข้าไปเยี่ยม โดยตาพ.มีโรคประจำตัว คือ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และไขมัน ส่วนยายน. นั้นมีโรคประจำตัวคือความดันโลหิตสูงเพียงอย่างเดียว จากคำบอกเล่าของพี่พยาบาลคุณตากับคุณยายได้ฉายา เจ้าของโกดังยา เพราะจะเก็บยาทุกชนิดทั้งที่ใช้และไม่ใช้รวมกันไว้ในทุกยาเพียงใบเดียวซึ่งจะมียารวมไว้เยอะทั้งคู่ แต่ถ้าจะให้ฉันเปรียบเทียบฉันคิดว่า โกดังของคุณตาใหญ่กว่าของคุณยายเยอะค่ะ จากการรื้อโกดังยาของคุณตาและคุณยายพบว่า ในถุงยาของคุณตานั้นมีทั้งยาที่เพิ่งได้รับมา ยาหมดอายุ และยาเสื่อมสภาพปะปนกันอยู่ จึงได้จัดการแยกยาให้คุณตาพร้อมทั้งเขียนหน้าซองด้วยปากกาเคมีให้อ่านง่ายชัดเจนขึ้น นอกจากนี้ยังแถมกระปุกใส่ยาสำหรับพกยามื้อเที่ยงให้คุณตาไปกินที่ทำงานด้วยค่ะ สำหรับคุณยายน. แม้โกดังจะเล็กไม่มียาหมดอายุ แต่สิ่งที่พบในโกดังของคุณยาย คือ ยาชุดที่ประกอบไปด้วย ยาเม็ดสีสันสดใสจำนวน 4 เม็ด จากการสอบถามพบว่าเป็นยาชุดแก้หวัดที่ซื้อจากการเร่ขาย ก็ได้แนะนำโทษของยาชุดนี้พร้อมทั้งขอเก็บยามาทิ้งให้ค่ะ นอกจากนี้คุณพ. ยังมีปัญหาจากการใช้ยาอีก 2 อย่าง คือ การไอมากๆ จากยา enalapril (แนะนำให้บอกแพทย์ในวันนัดที 7 มีค 57) และการกิน aspirine แล้วแสบท้องมากจนต้องซื้อแอลตาซิลมารับประทาน จากการสอบถามพบว่าคุณตาได้เคี้ยวยาก่อนกินเนื่องจากกลัวยากันกระเพาะเลยเคี้ยวแทนกระเพาะ กลายเป็นว่าทำให้กัดกระเพาะมากกว่าเดิมเพราะการเคี้ยวจะยิ่งทำลายตัวเคลือบเม็ดยาที่ช่วยลดการกัดกระเพาะจึงได้แนะนำให้คุณตากินทั้งเม็ดหลังอาหารทันทีแทนค่ะ

ตรวจสวนผัก ยายอ. และ น้องป.  

บ้านยายอ. มีผักสวนครัวแปลงใหญ่อยู่หน้าบ้าน ซึ่งก่อนเข้าบ้านนี้พี่พยาบาลวิชาชีพบอกว่าเราจะมาตรวจสวนผักกัน ตอนแรกก็แปลกใจว่ามาเยี่ยมผู้ป่วยเรื้อรังแล้วเกี่ยวกับสวนผักอย่างไรหนอ??? ยายอ. มีโรคประจำตัว คือ โรคหอบหืด จากการเยี่ยมบ้านพบว่าคุณยายเก็บยาเรียบร้อยดีมาก ยาที่คุณยายใช้ประกอบด้วย seretide evohaler, theophyline, salbutamol MDI ซึ่งคุณยายพ่นยาพร้อมใช้ spacer ได้ถูกต้องตามเทคนิค แต่คุณยายไม่ได้กินยา theophyline เนื่องจากเข้าใจว่าเป็นยาในกลุ่มบรรเทาอาการถ้าไม่หอบก็จะหยุดกิน จึงได้แนะนำยาของคุณยายใหม่ว่ายาชนิดไหนบ้างที่ใช้ควบคุมอาการของโรคและยาชนิดไหนใช้สำหรับบรรเทาอาการเมื่อหอบ อีกทั้งได้แนะนำวิธีการเก็บล้าง spacer ใหม่ เนื่องจากคุณยายจะใช้แปรงในถู spacer พร้อมทั้งให้ไปรับ spacer อันใหม่ที่โรงพยาบาล (พรุ่งนี้ยายจะไปหาหมอตามนัดพอดี) เมื่อคุยกับคุณยายเรียบร้อยต่อมาก็ได้คุยกับน้องป. ซึ่งเป็นผู้ป่วยจิตเวช ซึ่งพี่พยาบาลก็ได้บอกว่า น้องป.นี้แหละเป็นเจ้าของสวนผักที่เราจะมาตรวจกัน จึงถึงบางอ้อว่า พี่เค้าได้ส่งเสริมให้น้องป.ได้มีกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ทำ เป็นการช่วยพัฒนาศักยภาพของผู้ป่วยจิตเวช สำหรับปัญหาการใช้ยาของน้องป.นั้น คือการกินยาทุกไม่ถูกต้องตามเวลาที่ระบุ จึงได้สอนการอ่านฉลากยาและเขียนฉลากยาใหม่เพื่อการอ่านที่ง่ายขึ้น ก่อนกลับก็ได้ตรวจแปลงผักของน้องป. พร้อมกับชมเชยให้กำลังใจเพื่อให้น้องมีกำลังใจที่จะทำต่อไปค่ะ  

ยายส. ที่รอคอย

 ก่อนเลี้ยวเข้าบ้านคุณยายอ. คุณยายส.ที่อยฦู่บ้านตรงข้ามได้ออกมานั่งรอบรรดาคุณหมอแล้ว แม้วันนี้ไม่ได้มีโปรแกรมเข้าไปเยี่ยมคุณยายส. แต่เมื่อคุณยายมานั่งรอแล้วเราก็เข้าไปสอบถามพูดคุย สารทุกข์สุขดิบทั่วไป ซึ่งจากเหตุการณ์นี้ทำให้ฉันได้เรียนรู้ว่าเราไม่สามารถที่จะกำหนดชุมชนให้เป็นไปทามแผนของเราได้และการเยี่ยมบ้านนั้นก็ไม่จำเป็นต้องมุ่งเน้นไปที่การดูแลผู้ป่วยเพียงอย่างเดียว แต่ให้เราทำตัวเองให้เป็นส่วนหนึ่งของชุมชนแล้วเราก็จะเข้าใจบริบทของชุมชนมากขึ้น การมองปัญหาหรือการแก้ปัญหาก็จะออกมาจากมุมมองชุมชน ไม่ใช่มุมมองของคนภายนอกที่มองเข้าไป

ตาร. กับข้อที่ปวด

ตาร. มีโรคเกาต์เป็นโรคประจำตัว วันนี้ขณะที่ไปเยี่ยมพบว่าตาร.เกิด gout attack มีบวม แดง ร้อน ที่บริเวณข้อมือซ้าย และมีตุ่ม tophi ที่ข้อเท้าซ้าย จากการพูดคุยพบว่า คุณตาร. มียาสำหรับโรคเกาต์ ได้แก่ ยา allopurinol และ ยา colchicine โดยมีอาการมาประมาณ 1 สัปดาห์แล้ว ได้กินยา colchicine แล้วแต่ไม่ดีขึ้น โดยยา colchicine นั้นเพิ่งเริ่มกินหลังจากที่ปวดมาได้หลายวันแล้ว ส่วนยา allopurinol นั้นกินอยู่เป็นประจำ สำหรับคุณตาร. ยาที่จะสามารถช่วยรักษาอาการ gout attack ได้ คือ ยากลุ่ม NSAIDs เนื่องจากคุณตาร.เกิด gout attack เกิน 48 ชั่วโมงแล้ว จึงได้เขียนใบส่งต่อให้ผู้ป่วยไปรับยา indomethacin ที่รพสต. พร้อมทั้งให้คำแนะนำครางหน้าถ้าเริ่มมีอาการปวดตึงๆหรือปวดบริเวณข้อก็ให้รีบกินยา colchicine ภายใน 1-2 วันแรกทันที ถ้ายังไม่ดีขึ้นก็ให้ไปรับยาแก้ปวดเกาต์กำเริบที่รพสต. สำหรับกรณีตาร.นี้ทำให้ฉันได้เรียนรู้ถึงบทเรียนเกี่ยวกับยา NSAIDs ว่าเป็นดาบสองคมจริงๆบางครั้งบุคคลากรทางการแพทย์ไม่กล้าสั่งให้ผู้ป่วยไว้ใช้ เพราะกลัวการใช้พร่ำเพรื่อแล้วเกิดผลเสีย แต่ในอีกมุมหนึ่งที่เป็นกรณีจำเป็นเช่นตาร.มีแค่ colchicine ที่ไม่สามารถจะรักษาเกาต์กำเริบมา 7 วันได้ สำหรับความเห็นส่วนตัวการแก้ปัญหาเรื่องที่น่าจะต้องอธิบายให้ผู้ป่วยเข้าใจให้ได้ว่า ผู้ป่วยต้องทำอย่างไรเมื่อเกิดเกาต์กำเริบ เมื่อไหร่จะใช้ colchicine เมื่อไหร่จะใช้ NSAIDs พร้อมทั้งบอกข้อเสียของการใช้ NSAIDs ที่ไม่ถูกต้อง น่าจะเป็นทางออกที่ดีกว่าการไม่ให้ยาที่จำเป็นต่อผู้ป่วย

 

ยายท. กับยาลูกรัก

ยายท. มีโรคประจำตัวคือ โรคความดันและโรคหัวใจ บ้านของยายท.ค่อนข้างมีฐานะดี เมื่อเข้าไปพูดคุยเกี่ยวกับการใช้ยาของยาย พบว่าในถุงยาของคุณยายนั้นมียาชุดหนึ่งประกอบด้วยยาเม็ดสีเหลือง คุณยายบอกว่าเป็นยาชุดแก้ปวดของตา ซึ่งซื้อมาจากร้านชำในหมู่บ้านโดยปกติก็ไม่อยากกินเพราะกลัวอันตราย แต่ตาปวดเข่ามากจริงๆ เวลาปวดแต่ละครั้งหัวเข่าก็จะบวมมาก เคยไปตรวจที่โรงพยาบาลหลายครั้งแล้วก็ไม่ดีขึ้น ก็เลยต้องซื้อยาชุดนี้มากิน จึงได้ให้คำแนะนำไปว่า ยาชุดนี้นั้นมีโทษมากกว่าประโยชน์ชั่วคราวพร้อมทั้งแนะนำให้ไปพบแพทย์ใหม่ เพื่อจะได้รับการวินิจฉัยให้ถูกต้องต่อไป แต่ก็ได้จนชื่อและประวัติผู้ป่วยมาเพื่อค้นหาข้อมูลที่โรงพยาบาลว่าผู้ป่วยเป็นอะไร และเคยได้รับการวินิจฉัยโรคเกาต์หรือไม่เพื่อติดตามดูแลต่อไป (อย่าหาว่าฉันเน้นเฉพาะโรคเกาต์เลยนะค่ะ เพราะเจออย่างนี้แล้วอดสงสัยไม่ได้เพราะตลอดเวลาที่ฝึกงานมาประมาณ 2 สัปดาห์ โรคนี้คือโรคยอดฮิตของผู้ชายแถวนี้จริงๆค่ะ) เมื่อนั่งคุยไปสักพักคุณยายก็ได้หยิบสมุนไพรขวดหนึ่งที่ลูกซื้อมาให้ ราคาขวดละ 2700 บาท ซึ่งคุณยายบอกว่ารักษาได้ทั้งโรคข้อ โรคหัวใจ คุณตากินยาตัวนี้อยู่เป็นประจำก็รู้สึกว่าดีขึ้น ส่วนคุณยายก็กินบ้างแต่ไม่ค่อยกล้ากินเท่าไหร่จึงอยากถามว่าปลอดภัยหรือไม่ จากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่ายาสมุนไพรชนิดนี้ ทะเบียนยาแผนโบราณถูกต้องเมื่อตรวจสอบจากเวบไซต์ก็ได้ขึ้นทะเบียนเป็นชื่อนี้จริงจากอย. ซึ่งก็น่าจะปลอดภัยในระดับหนึ่งแต่ก็ยังอดสงสัยสัยไม่ได้ว่ายาในขวดนี้มีอะไรผสมอยู่หรือไม่ ทำไมถึงอวดอ้างสรรพคุณได้หลายโรคเหลือเกิน ในใจก็คิดถึงชุดตรวจเสตียรอยด์สมัยเรียนคุ้มครองผู้บริโภค ถ้ามีชุดนั้นอยู่กับตัวคงทำให้เกิดความกระจ่างมากกว่านี้ (จะได้สบายใจเบื้องต้นว่ามีสเตียรอยด์หรือไม่) สุดท้ายก็ได้แต่แนะนำคุณยายไปว่าคุณยายมีโรคหัวใจเป็นโรคประจำตัวยาสมุนไพรในขวดนี้อาจมีชนิดใดชนิดหนึ่งที่เป็นอันตรายต่อหัวใจหรือตีกับยาที่คุณยายกินอยู่ก็ได้ คุณยายอย่ากินเลยแต่ถ้าอยากกินก็ให้กินน้อยที่สุดนะค่ะ จากรณีนี้ขอเสนอแนะความคิดเห็นส่วนตัวสักเล็กน้อยว่า จะเป็นไปได้ไหมที่จะมีชุดอุปกรณ์ตรวจสเตียรอยด์พกออกไปด้วยเพื่อว่าจะได้ตรวจให้เกิดความกระจ่างในเบื้องต้น ถ้าทีมที่ออกเยี่ยมบ้านมีอุปกรณ์เสริมเหล่านี้พร้อมกับมีทักษะการใช้น่าจะช่วยให้เกิดการดูแลระบบยาในชุมชนที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้นค่ะ (เหมือนกับเสริมอาวุธให้ทีมแข็งแกร่งขึ้น)

ตาม. ผู้ศรัทธายาหลอดม่วง

ตาม.เป็นผู้ป่วยโรคหอบหืดที่มีรายได้น้อย ในครอบครัวมีหลานสาวที่พิการทางสมองจากติดเชื้อวัณโรคจนเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ตาม. ใช้ยา seretide accuhaler กับ salbutamol ซึ่งคุณตาบอกว่าไปซื้อมาเองจากคลินิก หมดแล้วก็ไปซื้อมาพ่นเอง จากการพูดคุยคุณตาบอกว่าถ้าไปหาโรงพยาบาลจะไม่ได้ตัวสีม่วง อยากได้ตัวสีม่วง เพราะยายอ. ข้างบ้านบอกว่าใช้ดี ใช้แล้วหาย ซึ่งไปซื้อคลีนิกราคาแพงมากแต่ก็ยอม เพราะน่าจะหายจริงๆ จากการประเมินอาการของโรคหอบแล้วพบว่าคุณตายังควบคุมไม่ได้ ดังนั้นจึงได้แนะนำให้ไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลเพื่อจะได้เข้าคลีนิกโรคเรื้อรังพร้อมทั้งมีการติดตามการรักษา ตอนแรกคุณตาก็ลังเลเลยบอกไปว่าที่โรงพยาบาลก็มีสีม่วงเหมือนกันคุณตาจึงยอมไป  

" จากเรื่องเล่าที่กล่าวมาเป็นเพียงส่วนหนึ่งของงานบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิที่ฉันได้พบมา...เรื่องราวเหล่านี้เป็นแรงบันดาลใจเล็กๆ ให้ฉันมุ่งมั่นที่จะเป็นเภสัชกรสายพันธุ์ปฐมภูมิต่อไป เพราะสิ่งเหล่านี้ทำให้ฉันได้เรียนรู้ว่าการบริบาลเภสัชกรรมนั้นไม่ได้เกิดขึ้นในห้องจ่ายยาหรือบนหอผู้ป่วยเพียงอย่างเดียว...และเรื่องราวบางอย่างคุณจะไม่มีทางรู้และแก้ปัญหาให้ผู้ป่วยได้เลยถ้าคุณอยู่แค่ในห้องสี่เหลี่ยมที่มีช่องรับยากั้นอยู่ "

แรงบันดาลใจเล็กๆ

(วันที่ 11)

ช่วงเช้าได้ไปชุมชนบ้านทุ่่งโปร่งเพื่อติดตามการบริบาลเภสัชกรรมรายครอบครัวของผู้ป่วยโรคไตวายระยะสุดท้ายและผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่เป็นโรคเกาต์ร่วมด้วย 

        พบว่ามีสิ่งที่น่ายินดีมากเกิดขึ้นคือ วันนี้คุณยายที่ป่วยเป็นโรคไตระยะสุดท้ามีหน้าตาสดชื่นแจ่มใส สามารถลุกขึ้นเดินรอบๆบ้านได้ ซึ่งปกติทุกวันที่เข้าไปเยี่ยมคุณยายจะนอนอยู่กับเตียงที่หน้าบ้านตลอด เวลาจะลุกไปเข้าห้องน้ำก็ต้องให้ลูกชายช่วยพยุงแต่วันนี้คุณยายมีหน้าตายิ้มแย้มสดชื่นและสามารถเดินไปไหนเองได้แม้จะใช้ไม้เท้าช่วยพยุงก็ตาม ซึ่งสิ่งที่เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจนอย่างเห็นได้ชัดของครอบครัวนี้เมื่อคุณยายมีอาการดีขึ้นจนสามารถลุกไปไหนเองได้ คือ ลูกชายที่ต้องคอยดูแลแม่ทั้งวันกับลูกสะใภ้ก็มีสีหน้าที่สดชื่นขึ้น อีกทั้งลูกชายยังสามารถออกไปทำนาได้เป็นช่วงๆ โดยไม่ต้องเป็นห่วงแม่มากเท่าวันแรกๆที่เข้าไปเยี่ยม สำหรับฉันรอยยิ้มแห่งความยินดีนั้นปรากฎตั้งแต่ยายเดินออกจากบ้านเองได้ โดยความคิดเห็นส่วนตัวฉันคิดว่า

"สิ่่งที่ทำให้คุณยายมีอาการดีขึ้นมากนั้นเกิดจากยาต่างๆที่ช่วยบรรเทาอาการเพียงเล็กน้อยเท่านั้น แต่สิ่งสำคัญที่เป็นแรงผลักดันให้คุณยายมีอาการดีขึ้น คือ กำลังใจจากครอบครัว"

      เนื่องจากเมื่อวานเป็นวันอาทิตย์ลูกของคุณยายทั้งสามคนจะหยุดงานแล้วกลับมาอยู่กับคุณยายที่บ้านพร้อมหน้ากันทั้งครอบครัวนอกจากนี้บรรดาญาติๆและหลานๆที่อยู่ในละแวกเดียวกันก็ได้แวะมาเยี่ยมและพูดคุยกับคุณยายหลายคน จึงน่าจะเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้คุณยายมีอาการดีขึ้นมาก โดยขณะที่ไปหาหลานสาวของคุณยาย เพื่อสอบถามเกี่ยวกับการตรวจสุขภาพ คัดกรองเบาหวาน ความดันโลหิตสูง เนื่องจากเป็นผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง คือ อายุมากกว่า 35 ปี มีประวัติครอบครัวเป็นโรคเบาหวานเกือบทั้งตระกูล  ฉันเองก็อดภูมิใจไม่ได้ที่หลานสาวของยายได้เล่าให้ฟังว่า "ได้ชมว่ายาของคุณยายที่จัดอยู่กล่องเป็นมื้อๆนั้น ดูดีและสะดวกมาก ซึ่งตอนนั้นคุณยายได้เล่าให้พี่ฟังว่าลูกหมอที่มาเยี่ยมเป็นคนให้และก็มาดูแลยายเกือบทุกวันเลย" (ลูกหมอ คือ สรรพนามที่ใช้เรียกแทนนักศึกษาฝึกงาน ส่วนคุณหมอ คือ เภสัชกร พยาบาล เจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่รพสต. สำหรับแพทย์นั้นจะใช้คำว่า หมอใหญ่) 

      สำหรับคุณตาที่ป่วยเป็นโรคไตวายเรื้อรังที่เพิ่งตรวจพบโรคเกาต์นั้น จากการไปเยี่ยมในวันนี้พบว่าคุณตาได้รับประทานยา allopurinol ซึ่งเป็นยาลดระดับกรดยูริกในเลือดแล้ว ซึ่งวันแรกที่คุณตาได้รับยามาคุณตาไม่ยอมกิน เนื่องจากยาที่กินอยู่นั้นเยอะแล้วไม่อยากกินเพิ่ม ซึ่งตอนนั้นได้

" อธิบายถึงความสำคัญของยาลดระดับกรดยูริกในเลือด แม้จะไม่มีอาการแสดงของโรคเกาต์คือ ปวดข้อก็จำเป็นต้องรับประทานเพื่อลดภาวะแทรกซ้อนทางไตและหัวใจจากการสะสมของกรดยูริกที่เนื้อเยื่อไตและหัวใจได้ "

          ตอนแรกก็แอบกังวลว่าจะทำอย่างไร จะพูดยกตัวอย่างแบบไหนดี แต่วันนี้เมื่อเห็นคุณตายอมกินยาไม่ว่าด้วยเหตุผลใดก็ตาม แต่ก็ทำให้ฉันสบายใจว่าคงไม่ยากอย่างที่คิด แต่ก็คงต้องติดตามกันต่อไปว่าคุณตาจะกินยาต่อไปหรือไม่ อะไรคือเหตุผลหลักที่ทำให้คุณตายอมกินยา และสุดท้ายยา allopurinol จะทำให้โรคไตวายของคุณตาดีขึ้นหรือไม่ เป็นสิ่งที่น่าค้นหาและติดตามกันต่อไปค่ะ

" การไปชุมชนบ้านทุ่งโปร่งในวันนี้>>>ทำให้ว่าที่เภสัชกรสายพันธ์ุปฐมภูมิตัวน้อยๆอย่างฉันได้เรียนรู้ว่าการบริบาลเภสัชกรรมรายครอบครัวนั้นไม่ได้ง่ายแต่ก็คงไม่ยากเกินความสามารถของเภสัชกรไทย "

การฝึกปฏิบัติงานวิชาชีพเภสัชกรรมปฐมภูมิ (Primary Care Professional Practice)

การฝึกปฏิบัติงานวิชาชีพเภสัชกรรมปฐมภูมิ ???

• หลายคนอาจสงสัยการฝึกงานเภสัชกรรมปฐมภูมิ คือ อะไร

การฝึกปฏิบัติงานวิชาชีพเภสัชกรรมปฐมภูมิ = การฝึกงานปฏิบัติงานวิชาชีพในอีกบทบาทหนึ่งของเภสัชกรที่มีความสำคัญมากต่อระบบสุขภาพของประเทศไทย ซึ่งหลักสูตรนี้สำนักวิชาเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์กับแหล่งฝึกงานวิชาชีพเภสัชกรรมปฐมภูมิได้ร่วมกันพัฒนาขึ้นมา เป็นหลักสูตรที่เน้นให้นักศึกษามีทักษะการบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิทั้ง 3 ระดับ ได้แก่ 

1. การบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิในระดับบุคคล
2. การบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิในระดับครัวเรือน
3. การบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิในระดับชุมชน

เพื่อมุ่งเน้นให้นักศึกษาเรียนรู้บทบาทของเภสัชกรในการดำเนินงานบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิทั้ง 3 ระดับ พร้อมทั้งเกิดทักษะและความชำนาญในการบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิ

การบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิระดับบุคคล ???

• ให้คำปรึกษาเกี่ยวกับยาและสุขภาพ (ให้คำปรึกษา = ฟังให้เข้าใจถึงปัญหาของผู้ป่วย)
• เฝ้าระวัง คัดกรอง ค้นหาปัจจัยเสี่ยง ให้คำแนะนำแก่ผู้ที่มีความเสี่ยง และส่งต่อผู้ป่วยเรื้อรัง
• การประเมินตรวจผู้ป่วยเบื้องต้น เพื่อค้นหาอาการแทรกซ้อนจากยาและโรค
• ประเมินผลการบำบัดด้วยยา (อย่าลืมคิดถึงความร่วมมือในการใช้ยาของผู้ป่วยด้วย)
• การส่งมอบยาที่มีกระบวนการบริบาลเภสัชกรรม
• การฝึกทักษะให้ผู้ป่วยดูแลตัวเองได้

"  หัวใจ คือ ให้ผู้ป่วยคิดเองได้ว่าต้องทำอย่างไร "

การบริบาลเภสัชกรรมปฐมภูมิระดับครอบครัว ???

• การบริบาลเภสัชกรรมทั้งครอบครัว (ดูแลทุกคนในครอบครัว)
• ทบทวน ค้นหาประเมินและแก้ไขปัญหาด้านยา&สุขภาพของครอบครัว
• นำผังเครือญาติมาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของคนในบ้าน เช่น คนที่มีอำนาจในบ้าน คนที่ให้การดูแล เป็นต้น เพื่อเชื่อมโยงกับงานบริบาลเภสัชกรรม
• การบันทึกการใช้ยาประจำครัวเรือนใน family folder เพื่อเชื่อมโยงระบบยาประจำครัวเรือนกับรพสต.

"  หัวใจ คือ การดูแลครอบคลุมทุกคนในครอบครัวไม่ได้เน้นเฉพาะคนป่วยเท่านั้น" 

การบริบาลเภสัชกรรมระดับชุมชน ???

• การบริบาลเภสัชกรรมที่เน้นการดูแลทั้งชุมชน เช่น การคัดกรองโรคเรื้อรังที่พบบ่อยในชุมชนโดยเน้นคัดกรองทั้งชุมชน การดูแลสุขภาพและแก้ปัญการใช้ยาโรคหลักที่พบในชุมชน เป็นต้น
• การจัดการปัญหาด้านยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพระดับชุมชน
• การคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน

"  หัวใจ คือ การบริบาลเภสัชกรรมชุมชนมีความหมายที่กว้างกว่าการคุ้มครองผู้บริโภคในชุมชน"